Kriptografiya · 3/57 daqiqa

XOR — kriptografiyaning g'ishti

XOR (⊕) ikki bitni solishtiradi: ular har xil bo'lsa — 1, bir xil bo'lsa — 0. Baytlarga esa har bir bit bo'yicha qo'llanadi.

XOR jadvali
0 ⊕ 0 = 0
0 ⊕ 1 = 1
1 ⊕ 0 = 1
1 ⊕ 1 = 0

Eng muhim xossa: XOR o'z-o'zini bekor qiladi. A ⊕ K = C bo'lsa, C ⊕ K = A. Shuning uchun shifrlash va ochish — bir xil amal.

Bundan yana bir xulosa: C ⊕ A = K. Ya'ni ochiq matnning bir qismini va shifrlangan matnni bilsangiz, kalitni topasiz.

Qachon xavfsiz, qachon zaif?

  • Bitta bayt yoki qisqa takrorlanuvchi kalit — zaif: 256 variantni sinab ko'rish oson.
  • Xabar uzunligidagi, tasodifiy va faqat bir marta ishlatiladigan kalit (one-time pad) — nazariy jihatdan buzilmas.
  • Amalda AES kabi standart algoritmlar ishlatiladi — ular ichida ham XOR bor.

Video darslar

Videolar ingliz tilida. O'zbekcha subtitr uchun YouTube'da ⚙ Sozlamalar → Subtitrlar → Avtomatik tarjima → O'zbekcha ni tanlang (videoda subtitr mavjud bo'lsa).

Bilimingizni tekshiring

1. `1 ⊕ 1` nechiga teng?

2. Shifrlangan bayt `0x0a`, ochiq matn bayti `0x50`. Kalit qaysi?