Kriptografiya · 4/57 daqiqa

Xesh funksiyalar va parollar

Xesh funksiyasi istalgan uzunlikdagi ma'lumotdan qat'iy uzunlikdagi “barmoq izi” yasaydi. SHA-256 har doim 64 ta hex belgi qaytaradi.

terminal
echo -n 'salom' | sha256sum
echo -n 'Salom' | sha256sum   # bitta harf — butunlay boshqa xesh
  • Bir tomonlama: xeshdan asl ma'lumotni hisoblab bo'lmaydi.
  • Deterministik: bir xil kirish — har doim bir xil xesh.
  • Kichik o'zgarish xeshni butunlay o'zgartiradi.

Saytlar parolni qanday saqlashi kerak?

To'g'ri sayt parolingizni o'zini emas, xeshini saqlaydi. Lekin oddiy SHA-256 yetarli emas: hujumchi mashhur parollar ro'yxatini xeshlab, solishtirib chiqadi (lug'at hujumi).

  • Tuz (salt) — har bir parolga qo'shiladigan tasodifiy qator; bir xil parollar har xil xesh beradi.
  • Sekin algoritmlar — bcrypt, scrypt, Argon2 — har bir urinishni qimmatlashtiradi.
  • Siz uchun xulosa: noyob, uzun parol lug'at hujumiga chidaydi.

Video darslar

Videolar ingliz tilida. O'zbekcha subtitr uchun YouTube'da ⚙ Sozlamalar → Subtitrlar → Avtomatik tarjima → O'zbekcha ni tanlang (videoda subtitr mavjud bo'lsa).

Bilimingizni tekshiring

1. Xesh funksiyasining asosiy xossasi qaysi?

2. Parol xeshlariga “tuz” (salt) qo'shishdan maqsad nima?