Kriptografiya · 5/58 daqiqa

RSA: ochiq kalitli kriptografiya

Oldingi shifrlarda bitta kalit ham shifrlaydi, ham ochadi — uni xavfsiz yetkazish muammo. RSA'da ikki kalit bor: ochiq kalit (hamma biladi, u bilan shifrlanadi) va shaxsiy kalit (faqat egasida, u bilan ochiladi). HTTPS, raqamli imzolar va boshqa ko'plab tizimlar shu g'oyaga tayanadi.

Qanday ishlaydi (soddalashtirilgan)

  • Ikki tub son tanlanadi: p va q. Ochiq modul: n = p × q.
  • φ(n) = (p − 1)(q − 1) hisoblanadi.
  • Ochiq daraja e tanlanadi (ko'pincha 65537), shaxsiy daraja d esa e · d ≡ 1 (mod φ(n)) shartidan topiladi.
  • Shifrlash: c = mᵉ mod n. Ochish: m = cᵈ mod n.
kichik misol
p = 61, q = 53  →  n = 3233,  φ(n) = 3120
e = 17  →  d = 2753
m = 65 ('A')  →  c = 65^17 mod 3233 = 2790
c = 2790  →  m = 2790^2753 mod 3233 = 65

Xavfsizlik bitta faktga tayanadi: n ni bilib p va q ni topish juda qiyin. Haqiqiy RSA'da n 2048 bit (600 dan ortiq raqam) — uni hozirgi kompyuterlar bilan ajratib bo'lmaydi.

Kichik sonlar, takroran ishlatilgan tub sonlar yoki har bir belgini alohida shifrlash — RSA'ni zaif qiladigan klassik xatolar. Shu sababli amalda tayyor, sinovdan o'tgan kutubxonalardan foydalaniladi.

Video darslar

Videolar ingliz tilida. O'zbekcha subtitr uchun YouTube'da ⚙ Sozlamalar → Subtitrlar → Avtomatik tarjima → O'zbekcha ni tanlang (videoda subtitr mavjud bo'lsa).

Bilimingizni tekshiring

1. RSA xavfsizligi nimaga tayanadi?

2. Qaysi kalit bilan xabarni ochish mumkin?