Sezar shifrida barcha harflar bir xil siljiydi. Vigenère esa kalit so'zdan foydalanadi: kalitning har bir harfi navbatdagi harfni qancha siljitishni belgilaydi (A = 0, B = 1, … Z = 25), kalit tugasa — boshidan takrorlanadi.
kalit = LIMON
ochiq: H E L L O W O R L D kalit: L I M O N L I M O N shifr: S M X Z B H W D Z Q
Natijada bir xil harf har xil joyda har xil shifrlanadi, shuning uchun oddiy chastota tahlili ishlamaydi. Uch asr davomida bu shifr “le chiffre indéchiffrable” — o'qib bo'lmaydigan shifr deb atalgan.
Qanday buziladi?
- Ma'lum ochiq matn:
kalit = shifr − ochiq matn. Bir necha harfni bilsangiz, kalitning bir qismi ochiladi. - Kalit uzunligini topish (Kasiski usuli) — takrorlanuvchi bo'laklar orasidagi masofalar kalit uzunligiga karrali bo'ladi.
- Uzunlik ma'lum bo'lsa, shifr bir nechta oddiy Sezar shifriga bo'linadi va har biri alohida buziladi.
Har qanday “takrorlanuvchi kalit” — zaiflik belgisi. Shu g'oya XOR'da ham ishlaydi: Toolbox'dagi Vigenère va XOR bo'limlarida “kalitni topish” rejimlari aynan shunga asoslangan.
